Pazartesi , Aralık 17 2018
Son Dakika
Ana Sayfa / Konu Anlatımları / 5.Sınıf Konuları / 1. Ünite Konuları: / GÜNEŞİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

GÜNEŞİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

Yeryüzündeki yaşamın kaynağı olan Güneş, sıcak gazlardan oluşan ve çevresine ısı ve ışık yayan orta büyüklükte bir yıldızdır. Ayrıca Güneş katmanlardan oluşur.

Güneş’ten yayılan enerjinin çok az bir kısmı yeryüzüne ulaşır. Bu enerji yeryüzündeki yaşamın devam etmesi için gereklidir. Bitkiler Güneş’ten aldığı enerji ile büyür, gelişir ve çiçek açıp, meyve verir. Güneş’in yüzeyinde sanki küçük karanlık bölgeler varmış gibi görünür. Bu bölgelere güneş lekeleri adı verilir.

Güneş’ten yayılan ısı ve ışık onun bir ateş topu gibi görünmesini sağlar. Bu ısı ve ışık enerjisi Güneş’in yapısındaki hidrojenin helyuma dönüşmesi sırasında ortaya çıkar. Bu dönüşüm sırasında çok büyük patlamalar ortaya çıkar. Güneş’in yapısında en fazla Hidrojen (%73) gazı bulunmaktadır. Daha sonra ise Helyum(%25) gazı yer almaktadır.

NOT: Güneş’in dış yüzeyi yaklaşık 6000 °C iken içi (çekirdeği) yaklaşık 15 milyon °C dir.

Güneş’in şekli küreye benzemektedir. Küre şekline günlük hayattan top, bilye gibi cisimler örnek verilebilir.

Güneş ile Dünya’nın büyüklüğünü kıyaslayacak olursak Güneş o kadar büyüktür ki, içine yaklaşık 1 milyon tane dünya sığabilir, Güneşi bir futbol topuna benzetirsek, Dünya’yı da yarım pirinç tanesine benzetebiliriz.

Güneş’i olduğundan çok daha küçük görürüz. Bunun sebebi uzaktaki nesnelerin gerçek boyutlarından daha küçükmüş gibi algılanmasıdır.

Güneş’in Dünya’ya olan uzaklığı yaklaşık 150 milyon km’dir. Güneş’ten çok daha büyük ve parlak yıldızlar da vardır. Bu yıldızlar o kadar uzaktadır ki onları ancak gökyüzünde birer nokta olarak görürüz.

UYARI: Güneş ışınlarına doğrudan bakmak gözlerimiz için çok zararlıdır. Bu yüzden Güneş’e çıplak gözle ya da herhangi bir araç (dürbün, teleskop, mercek, kamera vb.) kullanılarak bakılmamalıdır. Ayrıca Güneş etkiliyken uzun süre Güneş altında vakit geçirmek cildimizde ağır hasarlara (cilt hastalıkları) yol açabilir .

NOT: Güneş kendi ekseni etrafında döner. Güneş’in kendi ekseni etrafındaki dönüşü batıdan doğuya doğrudur.

AY’IN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

Bulutsuz bir gecede gökyüzüne baktığımızda, gökyüzünde parlayan birçok gök cismi görebiliriz. Bu gök cisimleri arasında Dünya’ya en yakın olan Ay‘dır. Ay, Dünya’mızın tek doğal uydusudur. Ay bir ışık kaynağı olmadığı halde Güneşten aldığı ışınlar sayesinde Dünya’dan görülür.

Ay, Dünya’dan çok daha küçük bir gök cismidir. Dünya’dan gökyüzüne baktığımızda Ay’ın diğer gök cisimlerinden daha büyükmüş gibi görürüz. Hem Dünya’dan hemde Güneş’ten küçük olmasına rağmen Ay’ın Güneş’ten büyükmüş gibi görünmesinin sebebi Dünya’mıza Güneş’ten daha yakın olmasıdır.
Ay’ın dünyaya olan uzaklığı yaklaşık olarak 384 bin km’dir.
Ay’ın şekli küreye benzer. Bu kürenin yüzeyi pürüzsüz değildir. Ay’ın yüzeyinde meteor denilen gök cisimlerinin çarpması sonucunda derin çukurlar oluşmuştur. Bu çukurlara krater adı verilir. Kraterlerin yanı sıra Ay yüzeyinde kayalıklar, vadiler ve yüksek dağlar da bulunur.
Ay’ın atmosferi çok ince bir tabaka halindedir. Dünya’nın atmosferiyle kıyaslanacak olursa Ay’ın atmosferi yok denecek kadar azdır. Bu yüzden rüzgar, yağış gibi hava olayları Ay’da görülmez. Ayrıca atmosferin olmaması Güneş’ten gelen zararlı ışınların engellenmesi mümkün olmamaktadır. bu durumda da canlıların Ay’da yaşam sürdürmesinin olanaksız olduğu anlamına gelir. Gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı da çok fazladır. Sıcaklık farkının bu kadar yüksek olduğu bir yerde yine canlı yaşamının olması çok zor olduğunu gösterir.
Ay’ın yüzeyi toz tabakası ile kaplıdır. Ay’da rüzgar ve yağmurun olmaması sebebiyle yüzeydeki toz tabakası hiç değişmeden kalır. Bu nedenle astronotların Ay’da bıraktıkları ayak izleri sonsuza dek hiç bozulmadan kalacaktır.

Dünya, Güneş ve Ay’ı büyüklüklerine göre sıralayacak olursak en büyük Güneş, sonra Dünya, sonra Ay şeklinde sıralarız. Güneş’i basketbol topuna benzetecek olursak Dünya’yı nohut, Ay’ı da mercimek tanesine benzetebiliriz.
İlk uzay aracı, aynı zamanda Dünya’nın ilk yapay uydusu Sputnik-1 4 Ekim 1957’de Dünya yörüngesine yerleşmiştir..
3 Kasım 1957′ de fırlatılan Sputnik-2 uydusu, Laika adlı bir köpekle birlikte uzaya fırlatıldı. Böylelikle ilk kez bir canlı uzaya gönderilmiş oldu.
Uzaya ilk çıkan insan Yuri Gagarin 12 Nisan 1961’de Vostok uzay aracıyla uzay yolculuğuna çıkmıştır. Dünya’nın yörüngesinde tur atmıştır. Uçuşu 1.5 saat sürmüştür.
Ay’a ilk uzay yolculuğu 16 Temmuz 1969 tarihinde gerçekleşmiştir. Apollo 11 isimli uzay aracı ile Ay’a ayak basan ilk astronot Neil Armstrong’dur.

AY’IN HAREKETLERİ VE EVRELERİ

Dünya’mızın tek doğal uydusu olan Ay, sürekli hareket halindedir. Ay kendi ekseni etrafında dönme hareketi ve Dünya’nın etrafında dolanma hareketi yapar. Ay, Dünyanın etrafını yaklaşık 27 günde dolanır.

Dünya, Güneş’in etrafında döndüğü için Ay da Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında dolanma hareketi yapar. Ay ve Dünya, Güneş’in etrafındaki hareketlerini 365 gün 6 saatte tamamlar.

Ay, Dünya etrafında dolanma hareketi yaparken Ay’ın Dünya ve Güneş’e göre konumu sürekli değişir. Bu da Ay’ın ışık alan kısmının değişmesine neden olur. Bu yüzden Dünya’dan bakan bir kişi Ay’ı farklı şekillerde görür. Ay’ın bu farklı görünümlerine Ay’ın evreleri denir. Ay’ın evreleri yaklaşık olarak 29 günde tamamlanır. Ay’ın evrelerinin tamamlanması için geçen 29 günlük süre takvimdeki ay kavramını oluşturur.

Ay’ın dört ana evresi, dört ara evresi vardır. Ay’ın iki ana evresi arasında geçen süre bir haftadır (7 gün).

Yeni Ay: Ay’ın, Güneş ve Dünya arasında olduğu evredir. Bu evrede Ay’ın Dünya’ya bakan yüzü ışık almaz. Dünya’dan bakıldığında Ay görünmez.

Hilal: Ay, Güneş’in doğusunda olduğu zaman gerçekleşir. Dünya’dan bakıldığında Ay ters “C” harfi gibi görünür.

İlk Dördün: Yeni ay evresinden bir hafta sonra görülür. Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünün sağ tarafının aydınlandığı evredir. Ay’ın aydınlık kısmı yarım daire biçiminde görülür.

Şişkin Ay: Ay, ilk dördün evresinden dolunay evresine geçerken görülen ara evredir.

Dolunay: İlk dördün evresinden bir hafta sonra görülür. Ay’ın, Dünya’ya bakan yüzünün tamamen aydınlandığı bir evredir.

Şişkin Ay: Ay, dolunay evresinden son dördün evresine geçerken görülen ara evredir.

Son Dördün: Dolunay evresinden bir hafta sonra görülür. Ay’ın, Dünya’ya bakan yüzünün sol tarafının aydınlandığı evredir. Ay’ın aydınlık kısmı yarım daire şeklinde görülür.

Hilal: Ay, Güneş’in batısında olduğu durumda gerçekleşir. Dünya’dan bakıldığında Ay “C” harfi gibi görülür.

AY’IN 29 GÜNLÜK EVRELERİ
29 Gün boyunca Ay’ı gözlemlediğimizde Ay’ın görüntüsünün günden güne değiştiğini görürüz. Bu değişim her ay düzenli olarak tekrar eder.
Güneş ve Güneşin Hareketleri

➡Güneş kendi ekseni etrafında dönme hareketi yapar. Güneş’in dönme hareketinin yönü saat yönünün (1) tersinedir.
  • Güneş, Dünya’ya en yakın yıldızdır.
  • Güneş’in kendi ekseni etrafında bir tam dönüşünü yaklaşık 25 günde tamamlar.
Dünya ve Dünya’nın Hareketleri
➡Dünya hem kendi ekseni etrafında dönme hareketi, hemde Güneş’in etrafında dolanma hareketi yapar. Kendi ekseni etrafında dönme yönü saat yönünün (2) tersinedir. Güneş’in etrafında dönme yönü de saat yönünün tersi (3) yönündedir.
  • Günün farklı saatlerinde Güneş’i farklı yerlerde görürüz. Bunun nedeni Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesidir.
  • Dünya kendi etrafında dönüşünü 24 saatte tamamlar. Dünya’nın kendi etrafında bir tam dönüşü için geçen süreye bir gün denir.
  • Gece ve gündüz oluşumu Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi sayesinde gerçekleşir.
  • Dünya, Güneş’in etrafında 1 kez dolanma hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar. Dünya’nın Güneş etrafında bir tam tur atması için geçen süre bir yılolarak adlandırılır.
NOT: Dünya’nın tam şekli kutuplarında biraz baskın ekvatordan biraz şişkindir. Bu şekle geoit denilmektedir.
Ay ve Ay’ın Hareketleri
➡Ay kendi ekseni etrafında dönme hareketi yapar. Kendi ekseni etrafında dönüş yönü saat yönünün (4) tersinedir.
➡Ay Dünya’nın etrafında dolanma hareketi yapar. Dolanma hareketinin yönü de saat yönünün (5) tersinedir. Ay’ın kendi etrafındaki dönme hareketi ile Dünya etrafındaki dolanma hareketlerinin süresi aynı olduğundan, Dünya’nın neresinden bakarsak bakalım Ay’ın hep aynı yüzünü görürüz. Ay Dünya’nın etrafında dolanırken aynı zamanda Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında da dolanmış olur.
  • Ay Dünya çevresindeki hareketini yaklaşık olarak 29 günde tamamlar.
  • Ay kendi ekseni etrafında bir tam dönüşü de yaklaşık olarak 29 gündür.                                                                              Fen Hocası – KADİRe teşekkürler

Check Also

DÜNYA, GÜNEŞ VE AY

DÜNYA, GÜNEŞ VE AY’IN ŞEKİL VE BÜYÜKLÜKLERİ Dünya, Güneş ve Ay’ın şekilleri hakkında eski çağlardan ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

istanbul escort-