Çarşamba , Aralık 12 2018
Son Dakika
Ana Sayfa / Dosyalar / Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler

Canlılar,sürekli olarak değişken bir çevrede hayatlarını sürdürmek zorundadır. Bu nedenle dış çevrede meydana gelen değişiklikleri algılayıp, bunlara uygun hareket etmek zorundadırlar. Canlı bünyesinde ve çevresinde meydana gelen değişikliklere göre,canlının tepki göstermesini sağlayan bu yapılara denetleyici ve düzenleyici sistemler denir.

Denetleyici ve düzenleyici sistem; sinir sistemi ve iç salgı bezlerinden meydana gelir. Canlılarda vücut bütünlüğünün sağlanması ile sistemlerin ve organların düzenli işleyişi denetleme sistemi ile sağlanır. Vücudumuzdaki solunum, boşaltım, hareket, sindirim,dolaşım, bağışıklık gibi çok sayıda yaşamsal olayın birbiriyle uyumlu olmasını düzenler.

A. SİNİR SİSTEMİ:
Vücudumuzun en önemli sistemidir. Vücut organlarının yönetilmesi ile yaşamsal olayların kontrol edilmesinde görev yapar. Vücudumuzun her bölgesini saran milyarlarca sinir hücresinden oluşur. Sinir sistemimiz vücudumuzdan ve çevresinden aldığı bilgileri değerlendirerek, uygun cevaplar oluşturur. Böylece organların düzenli ve birbirleriyle uyumlu çalışmasını sağlar. Sinir sistemimiz; merkezi ve çevresel sinir sistemi olarak iki bölüme ayrılır.

1. Merkezi Sinir Sistemi:
Merkezi sinir sistemi beyin, omurilik, beyincik ve omurilik soğanından oluşur. Vücudumuzun yönetimi ve denetimi merkezi sinir sistemi tarafından yapılır.

a. Beyin: Sinir sisteminin en büyük ve en karmaşık organıdır. Kafatası boşluğunu dolduran beyin milyarlarca sinir hücresinden meydana gelmiş olup vücudun komuta merkezidir.

Beynin Görevleri:

✹Görme, işitme, dokunma, tat ve koku alma duyuları beyin sayesinde algılanır.
Duyu organlarının merkezi buradadır.
✹Konuşma, yazma, yazılan ve söylenenleri anlama gibi öğrenilmiş davranışları  kontrol    eder.
✹Zekâ, bilinç, hafıza, hayal kurma, düşünme ve anlama merkezidir.
✹İstemli hareketlerin gerçekleşmesini sağlar.
✹Vücut sıcaklığını ve kan basıncını ayarlar.

✹Acıkma, susama, uyku ve uyanıklık gibi olayları düzenler.
Beyincik ve omurilik soğanı beynin özelleşmiş bölümleridir.
Beyinciğin Görevleri:
✹Kulakta bulunan yarım daire kanallarından gelen uyarılarla, kas faaliyetlerini düzenleyerek, dengeyi sağlar.
✹Kol ve bacak kaslarının birbiriyle uyumlu çalışmasını düzenleyerek hareketlerimizin dengeli olmasını sağlar.

Omurilik Soğanı: Soğan şeklinde olan bu organ, beyinle omurilik arasında bulunur. Beyin ve diğer organlar arasında bağlantıyı sağlar. Omurilik soğanı, isteğimiz dışında çalışan iç organlarımızın çalışmasını kontrol eder. Omurilik soğanının tahrip olması ani ölüme neden olur.

Omurilik Soğanının Görevleri:
✹Dolaşım, boşaltım, solunum ve sindirim sistemimizin çalışmasını düzenler.
Yutma, çiğneme, tükürük çıkarma, öksürme, kusma, hapşırma, kan damarlarının gevşemesi ve büzülmesi gibi olayları kontrol eder.
Omurilik soğanı; beyin ile omurilik arasındaki mesajların taşınmasında ve vücut içindeki olayların kontrolünde görevlidir.
Omurilik: Omurga kanalı içinde yer alan ve omurilik soğanından başlayıp, aşağı doğru incelerek uzanan, merkezi sinir sistemi kısmıdır. Omurilik bir sinir kordonu olup yapısında uyartı iletimini sağlayan çok sayıda sinir bulunur.
✹Vücudumuzun; dışarıdan gelen ses, ışık gibi uyarılara hızlı ve ani bir hareketle tepki  göstermesine refleks denir.
Omuriliğin Görevleri:
✹Refleks merkezi olarak çalışır.
✹Alışkanlık hareketlerini denetler.
✹Beyin ile diğer organlar arasındaki uyartıları iletir.

Çevresel Sinir Sistemi: Uyartıları alıp beyin ve omuriliğe götüren, oluşan tepkileri ilgili organlara, yapılara ve bezlere ileten sinirlerin tümü çevresel sinir sistemini oluşturur.
✹Çevresel sinir sistemi, merkezi sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağlar.
✹Kaslardan, organlardan ve salgı bezlerinden gelen uyartıları beynimizdeki ilgili
bölüm değerlendirir. Değerlendirilen uyartı, cevap olarak sinirler aracılığıyla
ilgili organlara veya yapılara iletilir. Bu organlar ve yapılar tarafından gelen
uyartıya tepki verilir.

✹Sinir sisteminde, özellikle beyindeki bozukluklar insanın düşünce davranışlarını etkiler. Beyindeki üst düzey işlevlerin aksamasına yol açarak kişinin ruhsal yapısında bozulmalar meydana gelebilir. Bu bozulmalarda ruh hastalıkları olarak ifade edilir. Beyin ve sinir sistemi ile ilgili olan hastalıklar nöroloji dalının konusudur.
Sinir Hücresi: Sinir hücreleri uzun ve dallı yapıları sayesinde birbirleriyle bağlantılı özelliğe sahiptir. Sinirlerimiz telefon kablolarına benzer. Sinirler elektriksel yöntemlerle bilgi taşıyarak organlar arasındaki iletişimi sağlar.Sinirler uyartı şeklinde bilgi taşıma özelliğine sahiptir.
Sinir hücreleri vücudun bir çeşit telefon şebekesi şeklinde görev yapar. Bu yolla organlar arasındaki iletişimi sağlar. Sinir hücreleri uyarıları alma ve iletme özelliğine sahiptir.

B. İÇ SALGI BEZLERİMİZ:

Vücudumuzdaki doku,organ,ve sistemler arasındaki işleyişin düzenlenmesinde sinir sisteminden başka iç salgı bezleri de görev yapar.İç salgı bezleri hormon adı verilen özel kimyasal maddeler üretir. Hormonlar kan yoluyla bütün vücudu dolaşarak görevlerini düzenleyecekleri organlara taşınır. Hormonlar canlılarda; büyümeyi, gelişmeyi, üremeyi, şeker ve su dengesi gibi olayları düzenler.
İç salgı bezlerimiz düzenleme ve denetleme görevini, yavaş ve uzun süreli olarak gerçekleştirir. Sinir sistemi ise, hızlı ve kısa süreli tepki oluşmasını sağlar.
Hormonların özellikleri Şunlardır:
*Her hormonun yapısı farklıdır. Vücutta meydana getirdiği etkilerde farklı olur
*Kana salgılanır ve kan yoluyla bütün vücuda taşınırlar.
*Ancak hedefi olan belli bir organı etkileyebilirler.
*Az miktarda salgılanır ve etkileri güçlüdür.
*Belli bir süre kullanılır ve yapısı bozulan hormon karaciğerde parçalanır.
İnsan vücudunda bulunan iç salgı bezleri; hipofiz, tiroid, böbreküstü bezi, pankreas ve eşey bezleridir.

  1. Hipofiz Bezi: Kafatası içinde beynin alt bölgesinde bulunur. Hipofizden çok çeşitli hormonlar salgılanır. Buradan salgılanan hormonların bir kısmıyla diğer iç salgı bezlerinin çalışması kontrol edilirken, bir kısım hormonları da doğrudan organlar üzerinde etkili olur.
  2. Hipofizin görevleri şunlardır:
    • İç salgı bezlerinin çalışmasını düzenler ve denetler. Hangi bezin ne zaman ne kadar salgı yapacağını belirler
    • Büyüme hormonu üreterek vücut organlarının yaşla orantılı olarak büyümesini sağlar.Büyüme hormonunun az salgılanması durumunda cücelik, normalden fazla salgılanması durumunda ise devlik ortaya çıkar.
    2.Tiroid Bezi: Boynun ön kısmında, soluk borusunun gırtlak bölgesinde yer alır. Tiroidbezinden tiroksin hormonu salgılanır.
    Tiroid bezinin görevleri şunlardır:
    • Büyüme,gelişme ve hücrelerdeki diğer kimyasal olayları düzenler.
    • İnsanlarda bu bezin az çalışması; yorgunluğa, vücudun yağ toplamasına ve derinin kuru olmasına neden olur.Çok çalışması ise terlemeye, kalbin fazla çalışmasına, ve sinirliliğe sebep olur. Tiroidbezi yeterli salgı yapmazsa “guatr’’ adı verilen hastalık ortaya çıkar. Bu hastalıkta tiroid bezi büyür.
    3.Böbreküstü Bezi: İki böbreğin de üzerinde bulunan sarımtırak renkli bezlerdir. Böbreküstü bezinin kabuk kısmından aldosteronhormonu salgılanır. Aldosteron hormonu vücudun su ve mineral düzeyini ayarlamakla görevlidir.
    Böbrek, üstü bezinin öz bölgesinden salgılanan en önemli hormon adrenalin dir.
    Adrenalin, sevinç, korku, öfke, heyecan anında fazla salgılanır ve metabolizmayı hızlandırır. Buna bağlı olarak kanın akış hızı artar ve göz bebekleri büyür.
  3. Pankreas:Midenin hemen altında yaprak şeklinde bir organ olan pankreas, incebağırsağa bağlı durumda bulunur. Bu bez, hem iç hem de dış salgı bezi olarak görev yapar.(Karma bez)
    Pankreas, sindirimde etkili olan enzimlerini bir kanal aracılığıyla incebağırsağa boşaltır.

Pankreas bezinden insülin ve glukagonhormonları salgılanır.
✹İnsülin, kan şekerini düşürür. Glukagon ise kan şekerini yükseltir.
✹İnsülin kan şekerinin normal değerinin üstüne çıkması durumunda kana salgılanır. Kan şekerinin düşürülmesini sağlar. İnsülin hormonunun yetersiz salgılanması durumunda, kandaki şeker oranı yükselir. Glikozun fazlası
idrarla dışarı atılır. Bu durum şeker hastalığı olarak ifade edilir. Şeker hastaları; kilo
kaybeder, çok su içer ve sık sık idrara çıkar.

✹Glukagon, kanda şekerin normal değerinin altına düşmesi durumunda salgılanarak, kan şekerinin yükselmesini sağlar

Eşeysel Bezler
Erkeklerde testisler, dişilerde yumurtalıklar üreme hücrelerini meydana getirir.
Testislerin salgıladığı hormonların en önemlisi testosteron hormonudur. Testosteron,
ergenlik döneminde erkeklere özgü özelliklerin (sakal, bıyık) ortaya çıkmasını
ve erkek üreme hücrelerinin (sperm) oluşmasını sağlar.
Yumurtalıkların salgıladığı hormonlardan biri de östrojen hormonudur. Östrojen,
ergenlik döneminde dişiye özgü özelliklerin (üreme organlarının büyümesi gibi)
ortaya çıkmasını ve dişi üreme hücresinin (yumurta) oluşmasını sağlar.

Check Also

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

istanbul escort-