Salı , Aralık 18 2018
Son Dakika
Ana Sayfa / Konu Anlatımları / 8.Sınıf Konuları / 4. Ünite Konuları: / MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

Periyodik sistem, elementlerin atom numaralarına göre sıralandığı, yatayda periyotlar ve dikeyde gruplardan oluşan çizelgedir. Periyodik tablo ya da elementler tablosu olarak da bilinir.


 

Periyodik sistem (periyodik tablo) nedir?

 

Elementlerin sistematik şekilde sıralanmasına duyulan ihtiyacın sonucunda bilim insanları tarih boyunca elementlerin ortak özelliklerini kullanarak onları gruplandırmak istemişler ve bu çabaları sonucunda bazı tablo, şema ve cetveller oluşturmuşlardır.

Atomun Yapısı

Atomlar çekirdek ve etrafında bulunan enerji seviyeleri olarak iki kısımda incelenebilir. Çekirdekte proton ve nötron adı verilen iki tanecik bulunur. Bu tanecikler çekirdekten başka bir yerde bulunamazlar. Çekirdekte de bu iki tanecik dışında tanecik bulunamaz. Bu taneciklerden proton atomdaki pozitif yüktür ve bu yükün sayısı maddenin aynı zamanda atom numarasını belirler. Atom numaraları değiştikçe maddelerin özellikleri değişir ve bu sayede birbirinden ayrı elementler oluşmuştur.

Periyodik sistem
Kimyasal özellikleri bakımından birbirine benzeyen elementlerin belirli bir düzen içinde bir arada gösterildiği çizelgeye periyodik sistem denir.

Periyodik tablo
Periyodik tablo, elementlerin atom numarasına göre sıralandığı çizelgedir. Ayrıca periyodik cetvel, elementler tablosu olarak da bilinir.

Atom numarası
Bir elementin atom çekirdeğindeki proton sayısına (çekirdek yüküne) denir. Atom numarası her element için farklıdır. Periyodik sistemin atom numarasına göre sıralanması daha doğru sonuç vermiştir.

Periyot
Periyodik olma, tekrar edişlerin düzenli olması demektir. Periyodik tabloda yer alan elementlerin kimyasal özellikleri periyodik olarak tekrar ettiği için bu adı almıştır.

Yapısı
Periyodik tabloda yatay sıralara periyot, dikey sütunlara grup denir. Periyodik tabloda 7 periyot ve 18 grup vardır.

Her grupta yer alan elementlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri benzerdir. Periyot boyunca elementlerin özellikleri düzenli olarak değişir.

Günümüzde keşfedilmiş 118 element vardır. 118 elementin periyodik tablodaki periyotlara dağılımı şöyledir:

periyot element sayısı
1. periyot 2
2. ve 3. periyot 8
4. ve 5. periyot 18
6. ve 7. periyot 32

Periyodik tablonun alt kısmında yer alan iki satırda 14’er element bulunur. Bu iki satır (lantanitler ve aktinitler) 6. ve 7.periyota dahildir.

Elementin yeri
Periyodik tabloda elementlerin yeri çekirdeğinde bulunan proton sayısına bakılarak bulunur. Temelde dört tür element vardır:

Periyodik tabloda yer alan elementlerin soldan sağa yatay olarak sıralandığı satırlara periyot denir.


 

Periyot nedir, periyotların özellikleri nelerdir?

 

Periyot
Periyodik sistemde yatay sıralara periyot denir. 7 tane periyot vardır.

Periyodik tablo
Periyotların ilk elementi 1A grubu ile başlar ve 8A grubu ile sona erer. Fakat 7. periyotta
8A grubu yani soy gaz yoktur. 

Aşağıdaki tabloda periyodik sistemde yer alan 7 periyottaki element sayıları ile bu satırda bulunan ilk ve son elementin proton sayısı verilmiştir.

periyot ilk element son eleemt
# sayı element proton element proton
1 2 Hidrojen
H
1 Helyum
He
2
2 8 Lityum
Li
3 Neon
Ne
10
3 8 Sodyum
Na
11 Argon
Ar
18
4 18 Potasyum
K
19 Kripton
Kr
36
5 18 Rubidyum Rb 37 Ksenon
Xe
54
6 32 Sezyum
Cs
55 Radon
Rn
86
7 32 Fransiyum
Fr
87 Ununoktiyum
UuO
118
Özellikler
Bir periyottaki elementlerin katman sayıları aynıdır. Periyotlarda soldan sağa elemenlerin proton sayısı ( A.N )artar. Periyodik sistemde, atom numarasının yanı sıra periyodik olarak değişen başka özellikler de vardır:

  • Atom yarıçapı
  • Elektron ilgisi
  • Metalik ve ametalik özellik
  • İyonlaşma enerjisi
  • Elektronegatiflik
  • Periyodik tabloda elementlerin atom numaralarının yanı sıra atom yarıçapı, elektron ilgisi, iyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik, metalik ve ametalik özellikleri periyodik olarak değişir.

     

    Periyodik tabloda bulunan periyodik özellikler nelerdir?

     

    Periyodik sistemde elementler artan atom numaralarına göre sıralanmıştır. Fakat periyodik tabloda yer alan elementlerin atom numarası dışında birtakım özelliklerinin de periyotlar ve gruplar boyunca düzenli bir şekilde değiştiği gözlemlenmiştir.Elementlerin periyodik tablodaki yerleri ile şu özellikleri arasında ilişki vardır:

    Aşağıdaki tabloda periyodik özelliklerin periyotlar boyunca soldan sağa, gruplar boyunca yukarıdan aşağıya doğru değişimleri verilmiştir.

    periyodik özellik periyot grup
    soldan sağa yukarıdan aşağı
    Atom yarıçapı azalır artar
    Elektron ilgisi artar azalır
    Metalik özellik azalır artar
    Ametalik özellik artar azalır
    İyonlaşma enerjisi artar azalır
    Elektronegatiflik artar azalır
    Aşağıdaki şekilde periyodik tabloda bulunan periyodik özelliklerin artış yönleri verilmiştir.
  • Elementlerin periyodik sistemde yukarıdan aşağıya sıralandığı düşey sütunlara grup denir.

     

    Grup nedir, grupların özellikleri nelerdir?

     

    Grup
    Periyodik sistemde düşey sıralara grup denir.Çeşitleri
    Gruplar A ve B olmak üzere iki çeşittir. Periyodik tabloda toplam 18 sütun vardır. Bunlardan 8’i A, 10’u B grubudur. A grubu elementlerine ana grup ya da baş grup elementler de denir. B grubu elementleri yan grup ya da geçiş elementleri olarak adlandırılır.

    grup sayı adı
    A 8 ana (baş) elementer
    B 10 geçiş elementleri

    Aşağıdaki tabloda A grubunda bulunan elementlerin dağılımı verilmiştir.

    metal 1A, 2A, 3A
    ametal 5A, 6A, 7A
    yarı metal 3A, 4A, 5A, 6A
    Soy gaz 8A

    İsimlendirme
    A grubu elementlerinin özel grup isimleri vardır. Aşağıdaki tabloda A gruplarının isimleri yer almaktadır.

    grup özel isim
    1A Alkali metaller
    2A Toprak alkali metaller
    3A Toprak metalleri
    4A Karbon grubu
    5A Azot grubu
    6A Oksijen grubu
    7A Halojenler
    8A Soy gazlar

    Numaralandırma
    Grupların numaralandırılması ile ilgili kurulan sisteme göre ilk iki gruba 1A ve 2A, son altı gruba 3A’dan 8A’ya kadar numara verilmiştir. Periyodik tablonun orta kısmında yer alan 10 gruba B grubu denmiştir. B grubu 3B, 4B, 5B, 6B, 7B, 8B, 8B, 8B, 1B ve 2B şeklinde sıralanır.

    IUPAC’in (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği ) önerdiği sisteme göre
    gruplar soldan başlayarak sıra bozulmaksızın 1’den 18’e kadar numaralandırılmıştır. Aşağıdaki tabloda grupların A ve B grupları ile buna karşılık gelen 1-18 sistemine göre isimlendirilmeleri gösterilmiştir.

    1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
    1A 2A 3B 4B 5B 6B 7B 8B 8B 8B 1B 2B 3A 4A 5A 6A 7A 8A

    Özellikler
    Bir grupta yer alan elementlerin şu özellikleri benzerdir:

    • fiziksel ve kimyasal özellikler
    • sertlik
    • parlaklık
    • iletkenlik
    • elektron alma veya verme yatkınlıkları

    Gruplarda yukarıdan aşağıya doğru elementlerin proton sayısı ve katman sayısı artar. Fakat bir grupta yer alan elementlerin son yörüngelerinde bulunan elektron sayıları aynıdır. Bu nedenle değerlik elektronusayısı grup numarasını bulmak için kullanılabilir.

  •                                                                                                                                                                                             Metaller, periyodik tablonun sol kısmında yer alırlar. Oda şartlarında katı haldedirler, ısı ve elektriği iyi iletirler, kendi aralarında bileşik oluşturamazlar.


     

    Metal nedir, metalik özellikler nelerdir?

     

    Metaller ve metal alaşımları dayanıklı olduğu için gündelik hayatta kullanılan birçok aletin yapı maddesi olarak kullanılmıştır. Binaların çelik direklerinde, makas, bıçak, çekiç gibi aletlerde, bakır elektrik tellerinde metaller kullanılır.Metalik özellik
    Metalik özellik, bir atomun elektron verme eğilimidir. Metalik özellik, metalik aktiflik olarak da bilinir.Bir elementin iyonlaşma enerjisi küçükse elektron verme eğilimi yüksek ve metalik özelliği yüksek olur.

    Periyodik tablo
    Periyodik sistemde hidrojen dışında 1A, 2A, 3A gruplarında yer alan elementler metaldir. B grubu elementlerine geçiş metalleri denir.

    Metaller periyodik tablonun yaklaşık dörtte üçünü oluşturur.

    Atomik özellikler

    • Son katmanlarında az sayıda değerlik elektronu(1, 2, 3 gibi)  elektron bulundururlar.
    • Elektron vermeye yatkındırlar.
    • Bileşik oluştururken elektron vererek pozitif değerlikli katyon olurlar.
    • Periyodik tablonun sol kısmında yer alırlar.
    • Hidrojen, 1A grubunda olmasına rağmen bir  ametaldir.

    Fiziksel özellikler

    • Işığı iyi yansıttıkları için kendilerine has parlak yüzeyleri vardır.
    • İşlenerek tel, levha şekline getirilebilir.
    • Oda şartlarında katıdırlar. (cıva hariç)
    • Elektriği iyi iletirler. Gümüş en iyi iletkendir fakat ekonomik olduğu için tel yapımında bakır ve alüminyum tercih edilir.
    • Isıyı iyi iletirler. Isı iletim katsayıları yüksektir.
    • Erime ve kaynama sıcaklıkları yüksektir.
    • İki metal karışarak alaşım oluşturabilir.

    Kimyasal özellikler

    • Serbest haldeyken monoatomik (Ca, Al, Cu gibi) yapıdadırlar.
    • Metaller oksijenle birleştiklerinde oksit oluştururlar. Oksitlerin sulu çözeltisi baz özelliği gösterir.
    • Ametallerle iyonik bileşikler (KF gibi) ve basit tuzlar (NaCl gibi) oluştururlar.
    • Metaller kendi aralarında bileşik oluşturmazlar.
    • En aktif metaller 1A grubunda yer alır ve 1A grubunun son elementi olan fransiyum (Fr) en aktif metaldir.
    • Ametaller ısı ve elektrik iletkenliği olmayan, kendi aralarında bileşik oluşturabilen, periyodik tablonun sağ kısmında yer alan elementlerdir.

       

      Ametal nedir, ametalik özellikler nelerdir?

       

      Atomik özellikler

      • Son katmanlarında dört ya da daha fazla elektron bulundururlar. Oktet kuralına uyarken elektron alırlar ya da ortak kullanırlar.
      • Ametaller elektron almaya yatkındırlar.
      • Bileşiklerinde genellikle eksi yüklü (anyon), bir kısım ametaller pozitif yüklü (katyon) oluştururlar.
      • Periyodik tablonun sağ kısmında yer alırlar. 5A, 6A, 7A grubu elementleri ametaldir.
      • Hidrojen, 1A grubunda olmasına rağmen metaldeğil ametaldir.

      Fiziksel özellikler

      • Yüzeyleri parlak değil mattır.
      • Dövülerek işlenemeyecek kadar kırılgan oldukları için tel, levha haline getirilemezler.
      • Isı ve elektriği iletmezler. (grafit istisna)
      • Metallere göre erime ve kaynama sıcaklıkları düşüktür. Örneğin brom 59oC’de kaynar.
      • Oda koşullarında katı (S, P, C, I), sıvı (Br) ya da gaz (H2, O2, N2 gibi) halinde bulunabilirler. Katı ametaller saydam görünümlüdür.

      Kimyasal özellikler

      • Doğada genellikler molekül halinde (Ogibi) bulunlar.
      • Bileşik oluştururken elektron alabilirler ya da elektronu ortak kullanırlar. Metallerden elektron alır, ametallerle ortaklaşa elektron kullanırlar.
      • Ametaller ametallerle kovalent (H2O gibi), metallerle iyonik (NaCl gibi basit tuz) bileşik oluşturur.
      • Oksitlerinin (oksijenle oluşturdukları bileşikler) sulu çözeltisi asit özelliğine sahiptir.
      • Canlıların yapısında çokça bulunurlar.
      • En aktif ametaller 7A grubunda yer alır. 7A grubunun ilk elementi olan flor (F) en aktif ametaldir.
      •   Bazı fiziksel özellikleri ile metallere, kimyasal özellikleri ile ametallere benzeyen elementlere yarı metal denir. 8 tane yarı metal vardır.

         

        Yarı metal nedir, yarı metallerin özellikleri nelerdir?

         

        Yarı metal
        Yarı metaller h
        em metallerin hem de ametallerin özelliklerini taşırlar. Yarı metaller görünüşleri ve bazı fiziksel özellikleri ile metallere kimyasal özellikleri ile ametallere benzerler. Örneğin silisyumun görünümü metaliktir öte yandan bir ametal gibi kırılgandır.Periyodik tablo
        Periyodik tabloda 8 yarı metal vardır ve 3A, 4A, 5A, 6A gruplarına dağılmışlardır. Bunlar bor(B), silisyum (Si), germanyum (Ge), arsenik (As), antimon (Sb), tellür (Te), polonyum (Po) ve astatin (At) elementleridir.Aşağıda ametallerin özellikleri sıralanmıştır:

        • Tamamı oda koşullarında katı haldedir.
        • Kristal yapılıdırlar. Bir kısmı parlak bir kısmı mat görünümlüdürler.
        • Elektrik akımını ve ısıyı metallere göre az, ametallere göre çok iyi iletirler.
        • Kırılgan olmadıkları için işlenerek tel ve levha haline getirilebilirler.
        • Özellikle silisyum ve germanyumun yarı iletken özelliği elektronik devrelerde kullanılır.             Asal gazlar, kararlı yapıda olan ve diğer elementlerle tepkimeye girmeyen gazladır. Periyodik tabloda 8A grubunda toplam 7 soy gaz bulunur.

           

          Asal gaz (soy gaz) nedir, asal gazların özellikleri nelerdir?

           

          Asal gaz
          Asal gazlar ya da diğer adıyla soy gazlar diğer elementlerle bileşik oluşturmaya yatkın olmadıkları için bu ismi almışlardır.
          Periyodik tabloda helyum (He), neon (Ne), argon (Ar), kripton (Kr), Ksenon (Xe), radon (Rn) olmak üzere 6 tane SOY gaz vardır.

          Atomik özellikler

          • Periyodik sistemin en sağ tarafında 8A grubunda yer alırlar.
          • Kararlı yapıda oldukları için elektron almaya ya da vermeye yatkın değillerdir.
          • Atomlarının dış katmanında (değerlik elektronu) helyumda 2, diğerlerinde 8 elektron bulunur.
          • Kararlı yapıdadırlar ve diğer element atomları oktet ve dublet kuralına uyarlar. Ametallerelektron alarak, metaller ise elektron vererek soy gaz elektron dizilimine ulaşmaya çalışır.

          Fiziksel özellikler

          • Renksiz ve kokusuzdurlar.
          • Oda koşullarında (doğada) gaz halinde bulunurlar.
          • Erime ve kaynama sıcaklıkları çok düşüktür.

          Kimyasal özellikler

          • Tek atomlu (monoatomik) yapıdadırlar.
          • Doğada serbest halde bulunurlar.
          • Kararlıdırlar, kimyasal tepkimelere girmezler (kimyasal reaksiyonlara karşı ilgisizdirler) ve bileşik oluşturmazlar.
          • Neon lambalarda olduğu gibi içinde asal gaz bulunan şeffaf bir kaba yüksek akım verildiğinde uyarılan asal gaz atomları kendine özgü renkte ışın yayarlar.
          • Grubun son üyesi olan radon (Rn), radyoaktif özellik gösterir.     
          •                                             Çekirdeğin çekim gücü altında elektronların hareket ettiği bölgelere enerji seviyesi ya da katman denir. Her katmanın bulundurabileceği elektron sayısı sınırlıdır.

             

            Elektron katmanı (enerji seviyesi) ne demektir?

             

            Katman
            Elektronlar, dışarıdan enerji almadıkça çekirdeğin çekim gücü altında çekirdek etrafına yakın bölgelerde bulunurlar. Elektronların çekirdek etrafında bulunabildiği ve hareket ettiği enerji seviyelerine katman denir.Enerji seviyesi
            Elektron katmanlarına enerji seviyesi de denir. Yörüngeler n ile gösterilir ve 1, 2, 3 ya da K, L, M, N şeklinde adlandırılır.

            Maksimum elektron
            Bir enerji düzeyinde en çok 2n2 elektron bulunabilir.

            katman maks e
            1 K 2
            2 L 8
            3 M 18
            4 N 32

            Elektronların katmanlara  dizilişinde bulundurabileceği maksimum elektron sayısının yanında oktet ve dublet kuralı etkilidir.                                                                                              Elektronlar enerji seviyelerine yerleşirken ilk katmana iki, en son katmana sekizi geçmeyecek şekilde dizilirler.


             

            Elektronlar katmanlara (enerji seviyelerine) nasıl dizilir?

             

            Atomlar bağ kurarak bileşik oluştururlar ve böylece elektron dizilimlerini asal gazlara benzetmeye çalışırlar. Elektronlar atom katmanlarına temelde oktet ve dublet kuralına göre dizilir.Oktet dublet kuralı
            Tek katmanı olan atomların bu katmanda 2 elektron bulundurmaları kararlı yapıya geçmeleri için yeterlidir. Böylece asal gaza (helyum) benzemiş olurlar. Birden fazla katmana sahip atomlar son katmanlarında 8 elektron bulundurmaya eğilimlidir.Sırlama
            Elektronlar enerji seviyelerine dizilirken şu sırayı izlerler:

            • Elektronlar öncelikle çekirdeğe en yakın katmandan başlayarak dizilir.
            • Bir enerji seviyesi bulundurabileceği maksimum elektron sayısını geçemez.
            • Son katmanda 8’den fazla elektron bulunamaz.
            • Bir katmanda 8 elektron varsa, arta kalan elektronlar için yeni bir seviye eklenir. Eklenen seviyeye 2 elektron eklenir.
            • Son katmanda 2 elektron olduğu halde halâ yerleşmemiş elektron varsa, bu elektronlar sondan bir önceki seviyeye (maksimum elektron sayısını geçmeyecek şekilde) eklenir. Bu durumda son katmandaki elektron sayısı 2’yi geçmemiş olur ve dublet kuralına uyar. Örneğin atom numarası 20’den büyük atomlar, 3. katman 18’e tamamlanana dek son katmanı 2 olacak şekilde dizilirler.

            Örnek
            Aşağıda bazı elementlerin elektron dizilimleri verilmiştir.

            element diziliş
            N 7 2-5
            Na 11 2-8-1
            Al 13 2-8-3
            Si 14 2-8-4
            Ca 20 2-8-8-2
            Sc 21 2-8-9-2
            Fe 26 2-8-14-2
            Zn 30 2-8-18-2

            Elektron dizilişi bir elementin periyodik sistemdeki yerini bulmaya, fiziksel ve kimyasal özelliklerini anlamaya yarar.                                                                                                               Elementlerin periyodik tablodaki yerini tayin etmek için elektron dizilimindeki katman sayısı ve değerlik elektron sayısı kullanılır.


             

            Periyodik tabloda elementlerin yeri nasıl bulunur?

             

            Elektron dizilişi
            Elementlerin periyodik tablodaki yeri atom numarasına göre belirlenir. Bir elementin periyodik tablodaki yerini bulmak için öncelikle atomun nötr haldeki enerji seviyelerindeki elektron dizilişi çıkartılır.Grup numarası
            Bir atomun değerlik elektronu sayısı, elementin periyodik tabloda A grup numarasını elde etmek için kullanılır. Değerlik elektronu, atomun son katmanındaki elektronlardır.Periyot
            Elementin atomlarındaki katman sayısı periyot numarasını bulmaya yarar.

            Örnek

            Atom numarası 19 olan potasyum (K) elementinin elektron dizilimi 2-8-8-1 şeklindedir. Bu dizilime göre 4 tane katman vardır, yani element 4. periyotta bulunur. Son katmanda 1 elektron vardır, o halde 1A grubuna bakılmalıdır.

            Aşağıdaki tabloda bazı elementlerin elektron dizilimleri ve buna karşılık periyodik tablodaki yeri verilmiştir.

            element p edizilişi n yeri
            H 1 1 1 1. periyot 1A
            Li 3 2-3 2 2. periyot 1A
            C 6 2-4 2 2. periyot 4A
            O 8 2-6 2 2. periyot 6A
            Na 11 2-8-1 3 3. periyot 1A
            K 19 2-8-8-1 4 4. periyot 1A
            Br 35 2-18-8-7 4 4. periyot 7A

            İstisna
            Helyum (He) elementinin atom numarası 2’dir. Değerlik elektronu 2 olmasına rağmen 2A grubunda değil 8A grubunda yer alan bir soy gazdır.                                                             Bir elementin en dış enerji seviyesinde bulunan elektronlara değerlik ya da valans elektronu denir.


             

            Değerlik (valans) elektronu nedir?

             

            Değerlik elektronu
            Bir elementin atomlarında bulunan elektronların enerji seviylerine dizilişinde son katmanda (en dış kabuk, valans yörüngesi) yer alan elektronlara değerlik elektronu ya da valans elektronu denir.Değerlik elektron sayısı
            Element atomlarının son katmanında bulunan toplam elektron sayısına değerlik elektron sayısı denir.Periyodik sistem
            Değerlik elektron sayısı elementin periyodik tablodaki grup numarasını bulmaya yarar. Aşağıdaki tabloda bazı elementlerin elektron dizilişleri, değerlik elektron sayıları ve grup numaraları verilmiştir.

            atom numarası elektron dizilişi değerlik elektronu grup no IUPAC
            11Na 2-8-1 1 1A 1
            15P 2-8-5 5 5A 15
            16S 2-8-6 6 6A 16
            17Cl 2-8-7 7 7A 17
            20Ca 2-8-8-2 2 2A 2

            Son katmanında 3 ve daha fazla elektron bulunan elementlerin yeni sisteme (IUPAC) göre grup numarasını bulmak için eski sistemdeki grup numarasına 10 eklemek gerekir.

            Periyodik sistemde yatay sütunlarda periyotlar boyunca soldan sağa değerlik elektron sayısı ve ametalik özellik artar, metalik özellik azalır.

            Önemi
            Bir elementin başka elementlerle olan etkileşimi değerlik elektronları ile ilgilidir. Değerlik elektron sayısı ile elementin kararlılığı ilişkilidir. Buna göre değerlik elektronu sayısı fazla olan bir element daha kararlıdır ve kimyasal etkileşimlere girmeye isteksizdir.

            Elementler asal gaz elektron dizilimine ulaşmak için en dış katmanlarında bulunan elektron sayısını iki (dublet) ya da sekiz (oktet) yapmaya çalışırlar.


             

            Oktet ve dublet kuralı nedir?

             

            Kimyasal özellik
            Atomların dış katmanında bulunan elektron sayıları elementlerin kimyasal özelliklerini belirler. Elektronların katmanlara diziliminde oktet ve dublet kuralı önemli rol oynar.Soy gazlar
            Asal gazların en dış katmanında 8 elektron vardır bu yüzden diğer elementlerle elektron alışverişi yaparak tepkimeye girmezler.

            Oktet kuralı
            Tepkimeye giren bir element en dış katmanındaki elektron sayısını 8 yaparak asal gaz dizilimine ulaşmaya çalışır. Buna oktet kuralı denir.

            Dublet kuralı
            Atom numarası düşük elementler ise son katmanlarını 2 elektron yapmaya eğilimlidir. Buna dublet kuralı denir. Helyumun atom numarası ve elektron sayısı 2’dir.

            Örnekler
            Aşağıda bazı elementlerin elektron dizilimi verilmiştir.

            element e e dizilmi
            Li 3 2-1
            O 8 2-6
            Na 11 2-8-1
            Ar 18 2-8-8
            K 19 2-8-8-1
            Ca 20 2-8-8-2

            İyon
            Atom nötr, yüksüz halden iyon hale geçtiğinde oktet ve dublet kuralına uyar. Aşağıda oktet ve dublet kuralına anyon ve katyon örnekleri verilmiştir.

            1A-1 atomu 1 e alarak, 3B+1 atomu 1 e vererek ve 5C+3 atamu 3 e vererek elektron dizilimlerini dublet kuralına göre düzenlerler.

            7A-312B+217C-1 elementleri sırasıyla 3 e vererek, 2 e alarak, 1 e alarak oktet kuralına uyarlar.

            Periyodik tabloda atom yarıçapı periyotlarda soldan sağa doğru azalırken gruplarda yukarından aşağıya doğru atar.


             

            Atom yarıçapı periyodik sistemde nasıl değişir?

             

            Kural
            İki element arasında atom yarıçapı kıyaslaması yapıldığında öncelikle elektron katmanı sayısına, eğer katman sayısı aynı ise atom numarasına (proton sayısına) göre karşılaştırma yapılır.Periyot boyunca
            Periyodik tabloda atom yarıçapı periyot boyunca soldan sağa doğru azalır. Bunun nedeni enerji seviyesi sayısı sabit kalırken yalnızca son katmandaki elektron sayısının artması ve aynı zamanda çekirdek yükünün artmasıdır. Çünkü çekirdekteki proton sayısı arttıkça son katmandaki elektronlara uygulanan çekim kuvveti artar ve atomun hacmi azalır.Bir genelleme yapılırsa, aynı katman sayısına sahip atomlardan proton sayısı fazla olanın atom yarıçapı küçük olur.

            Katman sayıları 3 olan (3. periyotta bulunan) sodyum ve alüminyum elementlerinden alüminyumun proton sayısı sodyumdan daha fazla olduğu için atom yarı çapı daha küçüktür.

            11Na: 2-8-1
            13Al: 2-8-3rAl < rNa

            Grup boyunca
            Atom yarıçapı grup boyunca yukarından aşağı doğru atar çünkü bir grup boyunca katman sayısı artar ve bu durum atom çekirdeğinin dış katmanlardaki elektronlara uyguladığı çekim etkisini azaltır.

            3Li: 2-1
            19K: 2-8-8-1rK > rLi

            Aynı grupta, 1A’da bulunan Li elementnin katman sayısı 2, K elementinin ise 4’tür. K elementinin atom yarıçapı daha büyüktür.

            İyon yarıçapı, bir atomun elektron alışverişi sonrasında nötr halden anyon ya da katyon hale geçtiğinde sahip olduğu atom yarıçapıdır.


             

            İyon yarıçapı nedir?

             

            İyon
            İyonların atom yarıçapı nötr atomunkinden farklıdır çünkü bir atom elektron aldığında ya da kaybettiğinde çekirdek yükü değişmediği için geriye kalan elektronlar için elektron başına çekirdeğin uyguladığı çekim kuvveti değişir.Katyon
            Bir atom nötr halde iken bir elektron verdiğinde, çekirdeğin elektron başına uyguladığı çekim kuvveti artar. Bu nedenle katyonun atom yarıçapı nötr atomdan küçüktür.Aşağıda verilen örneklerde elementlerin katyon halde iken katman sayısının azaldığına dikkat ediniz.

            element nötr atom katyon
            13Al+3 2-8-3 2-8
            3Li+1 2-1 2
            20Ca+2 2-8-8-2 2-8-8

            Anyon
            Nötr bir atom elektron alırsa çekirdeğin uyguladığı elektron başına düşen çekim kuvveti azalır ve atom yarıçapı büyür. Bu durumda elektronlar daha serbest hareket edebilir. Anyon atomun yarıçapı nötr atomdan büyüktür.

            Aşağıda verilen örneklerde elementlerin anyon halde iken katman sayısının arttığına dikkat ediniz.

            element nötr atom anyon
            15P-3 2-8-5 2-8-8-2
            16S-2 2-8-6 2-8-8-2
            17Cl-1 2-8-7 2-8-8-2

            Karşılaştırma
            Nötr atom ile iyonları arasındaki atom yarıçapı karşılaştırması şöyledir:

            ranyon > rnötr > rkatyon

            Bir A elementinin çeşitli iyonları arasındaki atom yarıçapı değişimi şöyledir:

            A-3 > A-2 > A-3 > A > A+1 > A+2 > A+3

Check Also

Maddenin Yapısı ve Özellikleri

Periyodik cetvelde, elementler artan atom numaralarına göre dizilmiş ve benzer özellikteki elementler alt alta gelmiştir. ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir