Cumartesi , Haziran 16 2018

5-Isı ve Sıcaklık

Isı ve Sıcaklık (Konu Özeti)

Yayınlanma 5. Sınıf Fen ve Teknoloji

Günlük hayatımızda sıkça kullandığımız ısı ve sıcaklık kavramları birbirleriyle ilişkili ancak birbirlerinden farklı kavramlardır. Isı bir tür enerjidir. Sıcaklık ise ısının etkisiyle ortamda ya da maddede meydana gelen değişimin termometre yardımıyla ölçeklendirilmesidir. Bir ortamın sıcaklığının değişmesi için dışarıdan ısı alması ya da dışarıya ısı vermesi gerekir. Çevreden ısı alan ortamların sıcaklığı artarken, çevreye ısı veren ortamların sıcaklığı da azalır.

Maddenin sıcaklık değişimi alınan ya da verilen ısı miktarına ve kütleye bağlıdır. Eşit kütleli maddelere farklı miktarda ısı verdiğimizde fazla ısı verilen maddenin sıcaklığı daha fazla artacaktır. Benzer şekilde kütlesi farklı maddelere eşit ısı verdiğimizde ise kütlesi az olanın sıcaklık değişimi daha fazla olacaktır.

Sıcaklık değişimi madde miktarına bağlıdır.

Isı Birimleri

Isı birimleri kalori (cal) ve joule (j)’dür. 1 kalori yaklaşık 4 joule’e eşittir.  Ayrıca 1 kilokalori (kcal) 1000 kaloriye (cal), 1 kilojoule (kj) de 1000 joule (j) ’e eşittir.

Isı Alışverişi

Sıcaklıkları farklı maddeler temas ettirildiğinde aralarında ısı alışverişi gerçekleşir. Isı akışı sıcaklığı yüksek maddeden sıcaklığı düşük olan maddeye doğrudur.  Bu ısı akışı maddelerin son sıcaklıkları eşit olana kadar devam eder.

 

Saf Maddelerin Kaynama Noktası

Isı alan sıvı bir madde zamanla sıvı hâlden gaz hâle geçer, yani buharlaşır. Buharlaşmanın sıvının her yerinde gerçekleşmesi ile sıvı kaynamaya başlar. Isıtılan saf sıvıların sıcaklıkları kaynama başlayıncaya kadar artar ve kaynama süresince sabit kalır. Maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçtiği bu sıcaklık değerine “kaynama sıcaklığı”, diğer bir ifadeyle “kaynama noktası“ denir.

Bazı saf maddelere ait kaynama noktaları tabloda verilmiştir.

Her bir saf madde farklı bir sıcaklıkta kaynadığı için saf maddeler kaynama noktalarına bakılarak tanınabilir ve diğer maddelerden ayırt edilebilir. Diğer bir ifadeyle kaynama noktası saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir.

Saf Maddelerin Erime ve Donma Noktaları

Isı alan ya da ısı veren maddeler zamanla hâl değiştirir. Isı alan katı bir madde katı hâlden sıvı hâle geçer, yani erir. Isı veren sıvı bir madde ise sıvı hâlden katı hâle geçer, yani donar. Isıtılan saf katı maddelerin sıcaklıkları erime başlayıncaya kadar artar ve  erime süresince sabit kalır. Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçtiği bu sıcaklık değerine “erime sıcaklığı“, diğer bir ifadeyle “erime noktası“ denir.

Soğutulan saf sıvı maddelerin sıcaklıkları da donma başlayıncaya kadar azalır ve donma süresince sabit kalır. Maddenin sıvı hâlden katı hâle geçtiği bu sıcaklık değerine “donma sıcaklığı“, diğer bir ifadeyle “donma noktası“ denir.

UYARI:

Saf maddelerin erimeye başladığı sıcaklıkla donmaya başladığı sıcaklık birbirine eşittir.

Bazı saf maddelere ait erime ve donma noktaları tabloda verilmiştir.

Her bir saf madde farklı bir sıcaklıkta eriyip donduğu için saf maddeler erime ve donma noktalarına bakılarak tanınabilir ve diğer maddelerden ayırt edilebilir. Diğer bir ifadeyle erime ve donma noktası saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir.

Genleşme ve Büzülme (Konu Özeti)

Yayınlanma 5. Sınıf Fen ve Teknoloji

Genleşme ve Büzülme

Maddelere verilen ısı, sıcaklığı arttırırken maddelerin kapladıkları hacimde de değişime neden olur. Katı, sıvı ya da gaz hâlinde bulunan maddeler ısıtıldığında kapladıkları hacim artar ve bu olaya genleşme denir. Aynı maddeler soğutulduğunda ise kapladıkları hacim azalır ve bu olaya da büzülme denir. Genleşme ve büzülme miktarı maddenin cinsine bağlıdır.

Katı, sıvı ve gaz maddeler ısı aldığında genleşir.

Günlük Hayatımızda Genleşme ve Büzülme

Günlük hayatımızda genleşme ve büzülme olaylarına sıkça rastlarız.Elektrik tellerinin yaz aylarında çevreden ısı alıp sarkmasını ve kış aylarında çevresine ısı verip gerilmesini katılarda genleşme ve büzülmeye örnek olarak verebiliriz. Elektrik telleri takılırken tellerin yapıldığı maddenin genleşme ve büzülme payı dikkate alınmaz ise kışın hava soğuduğunda bu teller kopabilir.

Elektrik telleri yaz aylarında genleşir ve sarkar.

Demiryollarında, raylar arasında genleşme payı bırakılmalıdır.

Demiryollarında rayların bağlantı noktalarında çeliğin genleşme ve büzülmesi hesaplanarak gerekli pay bırakılmaz ise raylar eğilir ve tren kazalarına yol açabilir. Tren raylarında olması gerektiği gibi, köprülerin bağlantı noktalarında da genleşme payı bırakılmalıdır.

Sıvıların ısınınca genleşmesi, soğuyunca büzülmesinden sıvılı termometrelerde yararlanılır. Termometrenin haznesinde bulunan sıvı; ortam sıcaklığı arttığında genleşir ve sıvı seviyesi cam boru içerisinde yükselir, ortam sıcaklığı azaldığında ise sıvı büzülür ve borudaki sıvı seviyesi düşer. İçinde bulunan sıvının donma ve kaynama sıcaklığı dikkate alınarak eşit aralıklara bölünen cam borudaki sıvının seviyesine göre ortam sıcaklığı belirlenmiş olur. Sıvılı termometrelerde cıva ya da alkollü sıvılar kullanılır.

Uyarı:

Su donduğunda, diğer sıvılardan farklı olarak genleşme özelliği gösterir. Bu nedenle sıvılı termometrelerde su kullanılmaz.

 

Gazların genleşmesi ve büzülmesinden sıcak hava balonlarında yararlanılır. Balon içerisindeki hava, ısıtılınca genleşir ve balon yükselir. Isıtma durdurulduğunda ise balon içerisindeki havanın hacmi küçülür ve balon alçalır.

Maddenin Hal Değişimi – Konu Özeti

Yayınlanma 5. Sınıf Fen ve Teknoloji

Maddenin Hal Değişimi

Maddeler hal değişimi sırasında çevreden ısı alır ya da çevreye ısı verirler. Çevreden ısı alarak katı halden sıvı hale geçmeye erime, sıvı halden gaz hale geçmeye ise buharlaşma adı verilir.

Çevreye ısı vererek gaz halden sıvı hale geçmeye yoğuşma, sıvı halden katı hale geçmeye ise donma adı verilir.

Maddenin Hal Değişimi:

Gaz  haldeki  su  buharının  ani  sıcaklık  değişiminin  etkisiyle  çevresine  ısı  verip  sıvı hale geçmeden direkt katı hale geçmesine kırağılaşma, katı haldeki maddenin ise çevreden ısı alıp sıvı hale geçmeden direkt gaz hale geçmesine de süblimleşme denir.

Buharlaşma ve Kaynama Arasındaki İlişki:

Buharlaşma her sıcaklıkta ve sıvının sadece yüzeyinde gerçekleşen bir hal değişimi olayıdır. Buharlaşma hızı sıcaklığa bağlı olduğundan sıcaklık arttıkça buharlaşma hızı da artar. Buharlaşmanın en yoğun ve hızlı gerçekleştiği anda ise kaynama başlar. Kaynama sadece belirli sıcaklıklara ulaşıldığında başlar ve sıvının her tarafında gözlemlenir. Kaynama süresince de sıvının sıcaklığı değişmez.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

istanbul escort-