Salı , Eylül 25 2018
Son Dakika

SES

Ses Dalgası Nasıl Oluşur?

Ses kaynağının ses üretebilmesi için titreşmesi gerekir. Bu titreşim hareketi sırasında kaynak, etrafındaki ortamı dolduran maddenin taneciklerini titreştirir ve böylece ses dalgası oluşturur. Bu nedenle sesi anlayabilmek için titreşim hareketinin bilinmesi gerekir.

Aşağıda salınım hareketi yapan basit sarkaç görülmektedir.

salinim-hareketi-gifyayli-sarkac-salinimTitreşen telin, yaylı sarkacın ve salıncağın hareketleri gibi belirli bir zaman dilimi içinde belirli hareketlerin tekrarlanmasına salınım hareketi denir.

Genlik Nedir?

Salınım hareketi yapan bir cismin denge konumundan itibaren bir yönde ulaşabildiği en büyük uzaklığa genlik denir.

ses-dalgasi

 

 

 

Frekans Nedir?

Salınım hareketi yapan cismin 1 saniyedeki salınım sayısına frekans denir. Frekans birimi hertz (Hz)‘dir.

Saniyede 1 titreşim = 1 Hertz (Hz)

Frekansı büyük olan telin salınım hızı da yüksektir.

dusuk-ve-yuksek-frekansFrekans değerlerine göre iki ses çeşidi vardır:

a) Ultrasonik Ses: 20000 Hz’den yüksek seslere ultrason veya ultrasonik ses denir. Ultrasonik ses normal ses göre daha fazla enerjiye sahiptir ve bu sesler insanlar tarafından duyulamaz. Fakat Ultrasonik sesler köpek, yunus ve yarasa gibi  hayvanlar tarafından duyulabilir ve bu seslerden yararlanarak bu hayvanlar yön bulabilir ve avlanabilir. Ayrıca Ultrasonik seslerden yararlanarak çeşitli alanlarda kullanılabilen teknolojik cihazlar geliştirilmiştir. Ultrasonik seslerin kullanım alanları şunlardır:

1. İnsan ve hayvanlardaki hastalıklı bölgenin büyüklüğünü tespit etmek

2. Cisimleri dezenfekte etmek

3. Bir borunun kalınlığını tespit etmek

b) İnfrasonik Ses: 20 Hz’den alçak seslere ise infrason veya infrasonik ses denir. İnfrasonik ses, normal sese göre daha az enerjiye sahiptir ve bu sesler insanlar tarafından duyulamaz. İnsanlar bu seslerden olumsuz etkilenir. Şöyle ki uzun süre bu titreşimlerin etkisinde kalan insanlarda sağırlıklar görülebilir.

İnsan kulağı 20 Hz ve 20000 Hz arasındaki sesleri işitebilir.

Ses Nedir?

Ses bir enerjidir. Ses kaynağı, örneğin tel, titreştiğinde enerji kazanır ve ses oluşur.

Ses Bir Enerjidir.

diyapozon-deneyi– Bir yerde bir patlama olduğunda çevredeki camların kırılması

– Sesiyle bir insanın bardağı kırabilmesi

– Tokmakla vurularak titreştirilen bir diyapozonun belli uzaklıktaki titreşmeyen bir diyapozonu da titreştirmesi

Yukarıda verilen örnekler sesin bir enerji olduğunu ve sesin yayıldığını gösteren örneklerdir.

Sesin Yayılması

ses-dalgalarinin-yayimasiSes, ses kaynağından çıktıktan sonra dalgalar halinde yayılır. Ses dalgalarının yayılabilmesi için enerjisini aktarabilmesi gerekir. Bunun için de maddesel ortama ihtiyaç duyar. Bu nedenle ses boşlukta yayılmaz.

Ses kaynağının yakınındayken çıkan ses, uzaktayken çıkan sesten fazla işitilir. Bunun sebebi ses kaynağından uzaklaştıkça aradaki hava taneciklerinin artması ve bu hava taneciklerine sürtünmeyle ses enerjisinin ısı enerjisine dönüşerek azalması ve nihayetinde ses enerjisinin tamamının ısı enerjisine dönüşmesi ve artık işitilememesidir.

Sesin Özellikleri: Sesin Yüksekliği, Sesin Şiddeti, Sesin Tınısı

Sesin bir enerji olduğunu ve sesin oluşabilmesi için titreşim hareketinin olması gerektiğini önceki yazılarımızda anlatmıştık.

Sesin ne olduğu ve ses dalgasının nasıl oluştuğu ile ilgili detaylı bilgi için “Ses Nedir? Ses Dalgası Nasıl Oluşur?” adlı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sesin yayılması ve sesin hızı ile ilgili detaylı bilgi için “Sesin Hızı Kaçtır ve Ses Hızına Etki Eden Faktörler Nelerdir?” adlı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu yazımızda sesin özelliklerini ele alacağız.

Sesin özellikleri denildiği zaman şu 3 kavram karşımıza çıkmaktadır.

1. Sesin Yüksekliği

2. Sesin Şiddeti

3. Sesin Tınısı

1. Sesin Yüksekliği

Sesin yüksekliği, sesin ince veya kalın işitilmesine sebep olan ses özelliğidir. Sesin inceliğini, kalınlığını anlayabilmek için de sesin frekansına bakmamız gerekir.

ses-frekansi* Ses dalgalarının frekansı yüksekse ses incedir.

* Ses dalgalarının frekansı düşükse ses kalındır.

Sesin Yüksekliği (İnceliği, Kalınlığı) Nelere Bağlıdır?

* Telin Boyu: Telin boyu uzadıkça titreşme miktarı ve frekansı azalır. Frekansı azaldığı için de ses kalınlaşır.

* Telin Kalınlığı: Telin kalınlığı arttıkça titreşme miktarı ve frekansı azalır. Ses kalınlaşır.

* Telin Gerginliği: Telin gerginliği arttıkça frekansı artar. Ses incelir.

* Telin Cinsi: Telin cinsi değişirse frekans değişir. Sesin frekansı, üretildiği telin cinsine bağlıdır.

ses-deneyiŞişeler ile Ses Deneyi

Şekildeki gibi şişeler farklı miktarlarda suyla dolduruyor.

* Şişelere eşit kuvvet uygulanarak vurulduğunda;

Bu durumda su titreşir. Su miktarı ne kadar fazla ise titreşim o kadar az olacaktır. Titreşim az olacağından frekans da az  olur. Buna göre frekans sıralamaları 1>2>3>4 ‘tür.

Vurulduğunda çıkan ses ise 1:En ince 2:İnce, 3:Kalın, 4:En kalın

* Şişelere eşit miktarda üflendiğinde;

Bu durumda şişelerin içindeki hava titreşir. Hava miktarı ne kadar fazla ise titreşim ve frekans o kadar azdır. Buna göre frekans sıralamaları 3>2>1 olur.

Üflendiğinde çıkan ses ise 1:En Kalın, 2:Kalın, 3:İnce, 4:En ince

2. Ses Şiddeti

Ses şiddeti birim zamanda birim yüzeyden geçen ses enerjisidir. Yani ses dalgası ne kadar çok enerjiye sahip olursa o kadar şiddetlidir. Şiddetli olmayan ses dalgaları ise zayıf ses üretirler.

ses-dalgasi-genlikSes Şiddetinin İlgili Olduğu Kavramlar

*** Ses şiddeti, sesin genliği ile ilişkilidir. Ses genliği artarsa ses şiddeti de artar, azalırsa ses şiddeti de azalır.

*** Tele uygulanan kuvvet, telin enerjisini, genliğini ve ses şiddetini artırır.

*** Sesin şiddetli olması durumunda “bol ve güçlü olarak çıkan” anlamında “sesin gürlüğü” ifadesi kullanılır. Bu nedenle “sesin gürlüğü” denildiğinde sesin şiddeti özelliğine bakılmalıdır.

*** Ses düzeyi, ses şiddetinin bir ölçüsüdür. Ancak sesin şiddeti demek değildir. Ses düzeyi birimiDesibell (dB)‘dir. İnsanlar 0 dB ile 160 dB arasını iştebilir. 160 dB ve üzerindeki sesler kulak zarına hasar verebilir.

NOT: dB ölçüm değerleri arasında 10’ar kat vardır.

Örnek:

Yaprak Hışırtısı: 10 dB

Fısıltı 20 dB

Normal Konuşma:60 dB

Yukarıda verilen değerlere göre fısıltı, yaprak hışırtısının 2 katı değil, 10 katıdır.

Normal konuşma, fısıltının 3 katı değil, (10 üzeri 4) 10000 katıdır.

Normal konuşma, yaprak hışırtısının (10 üzeri 5) 100000 katıdır.

3. Sesin Tınısı

Sesleri ayırt etmemizi sağlayan ses özelliğidir. Aynı sesin çeşitli ses kaynaklarından çıkarken gösterdiği farklılığa denir.

Örnek: Aynı notayı (tonu) çalan bir kemanla bir flüt arasındaki fark sesin tınısıdır.

osiloskopOsiloskop Nedir? Osiloskop Cihazı Ne işe Yarar?

Ses dalgalarının özellikleri osiloskop adı verilen bir cihaz ile incelenir. Ses, bir mikrofon yardımıyla elektrik sinyallerine dönüştürülür. Bu elektrik sinyalleri osiloskop ekranında dalga olarak görülür. Böylece sesin frekansı ve genliği ölçülür.

Sesin Hızı Kaçtır ve Ses Hızına Etki Eden Faktörler Nelerdir?

Ses bir enerjidir ve ses kaynağından çıktıktan sonra dalgalar halinde yayılır. Ses hızı, havada (20 derece sıcaklıkta) 344 m/s’dir. Sesin hızlı yayılabilmesinde 2 faktör etkilidir.

1. Ortamın Yoğunluğu 

2. Ortamın Sıcaklığı

Bu 2 faktörü inceleyelim.

Ortamın Yoğunluğu

Ses, enerjisini aktarabilmek için ortama ihtiyaç duyar. Ortamdaki taneciklerin sayısı ne kadar fazlaysa yani başka bir deyişle ortam ne kadar yoğunsa ses o kadar hızlı yayılır.

Bu nedenle ses hızı KATI > SIVI > GAZ > BOŞLUK şeklindedir.

kati-sivi-gaz-modelleri

Ortamın Sıcaklığı

Ortam ne kadar sıcaksa tanecikler o kadar hızlıdır. Hızla hareket eden tanecikler, ses enerjisini birbirlerine daha hızlı aktarırlar.

Örnek:

Havada 0 derecede sesin hızı 332 m/s ‘dir.

Havada 20 derecede sesin hızı 343,2 m/s’dir.

Havada 100 derecede sesin hızı 386 m/s’dir.

Suda 0 derecede sesin hızı 1432 m/s ‘dir.

Suda 20 derecede sesin hızı 1463 m/s’dir.

Suda 100 derecede sesin hızı 2100 m/s’dir.

Demirde 0 derecede sesin hızı 5000m/s ‘dir.

Demirde 20 derecede sesin hızı 5130 m/s’dir.

Demirde 100 derecede sesin hızı 5300 m/s’dir.

Bu örnekteki verilerden şu yorumları yapmak mümkündür.

1. Aynı madde için farklı sıcaklık değerlerine bağlı olarak sesin hızını karşılaştıralım.

Örneğin;

Demirde 0 derecede sesin hızı 5000m/s ‘dir.

Demirde 20 derecede sesin hızı 5130 m/s‘dir.

Demirde 100 derecede sesin hızı 5300 m/s‘dir.

Bu verilere bağlı olarak görüyoruz ki madde türü aynıyken ortamın sıcaklığı arttıkça ses hızı artar.

2. Aynı sıcaklıkta örneğin hem hava, hem su ve hem de demirde 20 derecedeki ses hızını karşılaştıralım.

Havada 20 derecede sesin hızı 343,2 m/s‘dir.

Suda 20 derecede sesin hızı 1463 m/s‘dir.

Demirde 20 derecede sesin hızı 5130 m/s‘dir.

Biliyoruz ki yoğunluk olarak demir > su > hava.  O halde yukarıdaki değerlerde de görüldüğü üzere ortamın yoğunluğu arttıkça sesin hızı artar.

NOT: Ses hızı, ışık hızından daha azdır.

Işık hızı boşlukta 300 000 000 m/s’dir.

Sesin Rezonansı

Frekansları aynı olan ses kaynaklarından birinin titreştiğinde diğerinin de titreşmesidir. Ses rezonansına frekansların uyumu da diyebiliriz.

Örnek: Yanyana duran iki diyapozondan birine vurulduğunda diğerinin de titreşmesidir.

Sesin Yansıması

Ses kaynağından çıkan ses dalgalarının bir yüzeye çarpıp geldiği ortama geri dönmesine denir. Sesin yansımasıyla geri dönen sese yankı denir. Tam bir yanı oluşması için ses kaynağı ile engel arasında en az 17 metre olması gerekir.

NOT: Ultrason, sonar ve radar cihazları bu prensibe göre tasarlanmıştır.

Sesin Soğurulması

Ses dalgalarının çarptığı yüzey tarafından tutulmasıdır. Sert ve düzgün yüzeyli katı cisimler sesi yansıtır; yumuşak ve pürüzlü yüzeyler sesi daha fazla soğurabilir.

Ses Yalıtımı

Yaşadığımız ortamlarda gürültüyü önlemek amacıyla ses soğurucu maddeler kullanılarak ses yalıtımı yapılır. Plastik köpük, cam yünü, yün ve kadife kumaş, sünger, çift katlı cam gibi maddeler ses soğurucu maddelerdir.

Müzik aletleri ile fende karşılaştığımız ses konusu birebir ilişkilidir. Br müzik aleti yapabilmek için sesin özelliklerini bilmek gerekir. Müzik aletlerinin bazıları telin titreşimi ile, bazıları havanın titreşimi ile, bazıları da üzerine gerilmiş deri ya da plastik yüzeyin titreşimi ile ses üretir. Müzik aletleri şu 3 kategoride incelenir:

a) Telli Çalgılar

b) Üflemeli Çalgılar

c) Vurmalı Çalgılar

Ttelli-calgilarelli Çalgılar

Farklı kalınlık ve uzunluklardaki tellerin titreşmesiyle farklı frekanslar ve ince ve kalın sesler oluşur. Örneğin; bağlama, gitar, kanun, keman

Üflemeli Çalgılar

uflemeli-calgilarBu çalgılarda titreşen, havadır. Sanatçı, bazı deliklere parmağını koyarak titreşen havanın uzunluğunu değiştirir. Böylece farklı frekanslar ve ince ve kalın sesler oluşur. Örneğin; flüt, klarnet, zurna, borazan, trompet, sipsi, kaval, ney

 

Vurmalı Çalgılar

vurmali-calgilarBu çalgılarda titreşen, gerilmiş olan deri veya plastiktir. Bu malzemenin gerginliği, çalgının gövde şekli, sesin farklı frekanslarla ince veya kalın çıkmasını sağlar. Örneğin; davul, trampet, darbuka, piyano.

NOT: Piyano, tuşlu bir müzik aleti olmakla birlikte tuşlara vurulduğunda içindeki tokmaklar tellere vurduğu için vurmalı bir müzik aletidir. Yani piyano içinde teller olduğu ve tellerden ses çıkardığı için telli bir çalgı değildir. Tellere vurularak ses çıktığı için vurmalı bir çalgıdır.

Tiz ve Pes Ses

muzik-ve-gurultuMüzisyenler, terimsel olarak ince sesleri tiz, kalın sesleri ise pes olarak adlandırırlar. Örneğin; sipsi çok tiz kaval daha pes, ney ise çok daha pes bir ses çıkarır.

Müzik ve Gürültü Arasındaki Fark Nedir?

İnsan kulağı sesleri müzik ve gürültü olarak ayırt eder. Düzenli frekanstaki seslere müzik, düzensiz frekanstaki seslere ise gürültü denir.

Check Also

IŞIĞIN KIRILMASI

  IŞIĞIN KIRILMASI Işık ışınları saydam bir ortamdan başka bir saydam ortama geçerken ışınların bir ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

istanbul escort-